Kenya Seçimlere Giderken Şiddet Riskiyle Karşı Karşıya

Kenya, Ağustos 2027’de yapılacak genel seçimlere yaklaşırken ülkede hissedilen siyasi hava giderek ağırlaşıyor. Seçimlere yaklaşık bir yıl kala, seçim sistemine duyulan güvenin zayıflaması, devlet kurumlarına yönelik tartışmalar ve küresel ölçekte demokratik normların aşınması, ülkede seçim sürecinin yeniden şiddetle gölgelenebileceğine işaret ediyor. Geçmiş seçim deneyimleri, bu riskin tesadüfi değil, belirli koşullar altında tekrar eden bir olgu olduğunu gösteriyor.

Geçmiş Seçimler: Şiddetin Ortaya Çıktığı Koşullar

Kenya’da seçim şiddeti genellikle etnik kimlikler üzerinden açıklansa da geçmiş tecrübe farklı bir tablo ortaya koyuyor. 1991’den bu yana yapılan yedi rekabetçi başkanlık seçiminin yalnızca dördünde ciddi şiddet hadiseleri yaşandı. Bu seçimlerin tamamında görevdeki başkan yeniden adaydı. Buna karşılık, 2002, 2013 ve 2022 seçimlerinde, sonuçlar tartışmalı olsa bile şiddet görece sınırlı kaldı.

Bu örnekler, şiddetin seçim rekabetinden çok, devlet gücünün nasıl kullanıldığıyla bağlantılı olduğunu gösteriyor. Seçimlerin güvenilirliğinin zedelendiği ve iktidarın kaybedilme ihtimalinin arttığı dönemlerde, baskı ve şiddet daha görünür hale geliyor.

Barışçıl Dönemler ve İşe Yarayan Politikalar

2007 seçimlerinin ardından yaşanan büyük kriz, Kenya için önemli bir dönüm noktası oldu. 2010 Anayasası ile getirilen denge ve denetleme mekanizmaları, özellikle bağımsız yargının güçlendirilmesi, seçim anlaşmazlıklarının sokak yerine mahkemelerde çözülmesine imkân tanıdı.

Seçim süreçlerinde şeffaflığın artırılması, sandık bazlı sonuçların kamuoyuna açılması ve yargının sonuçlara müdahale edebilmesi, 2013 ve 2022 seçimlerinde gerilimin kontrol altında tutulmasında belirleyici rol oynadı. Bu adımlar, seçim şiddetinin kaçınılmaz olmadığını ortaya koydu.

IEBC Krizi ve Kurumsal Güven Sorunu

Son dönemde bu kazanımların sarsıldığı hissediliyor. Seçimleri organize etmekle görevli Bağımsız Seçim ve Sınırlar Komisyonu’nun (IEBC) yeniden yapılandırılması süreci, birçok Kenyalı için soru işaretleriyle dolu geçti. Hukuki tartışmalar, mahkeme kararları ve siyasi müdahaleler, kurumun tarafsızlığına gölge düşürdü.

Kasım ayında yapılan ara seçimlerde yaşanan düzensizlikler ve şiddet olayları, IEBC’nin seçim sürecini adil biçimde yönetip yönetemeyeceğine dair soru işaretlerini daha da artırdı. Seçimlerin güvenilirliği açısından bu durum kritik bir zayıflık oluşturuyor.

Medya, Dezenformasyon ve Yapay Zekâ Riski

Kenya’da medya, geçmiş seçimlerde çoğu zaman sonuçların açıklanmasını resmî kurumlara bırakmayı tercih etti. 2022 seçimlerinde sandık sonuçları kamuya açık olmasına rağmen, bu verilerin bağımsız biçimde analiz edilmemesi, belirsizliğin artmasına yol açtı.

Bu boşluk, dijital dezenformasyonla dolduruluyor. Kenya, 2013 seçimlerinde Cambridge Analytica’nın mikro-hedefleme faaliyetlerine sahne olmuş, veri temelli psikolojik kampanyalar erken dönemde denenmişti. Bugün ise yapay zekâ destekli sahte içerikler, manipüle edilmiş videolar ve hedefli dijital kampanyalar, seçim sürecini çok daha kırılgan hale getiriyor. Kurumsal güvenin zayıf olduğu bir ortamda bu tür içerikler, şiddeti tetikleyebilecek bir zemin yaratabiliyor.

Ne Yapılmalı?

Önümüzdeki dönem, seçim gününden çok daha önce başlayacak bir sınav anlamına geliyor. Bağımsız kurumların siyasi müdahaleden korunması, seçim sürecinin şeffaflığın güçlendirilmesi ve medyanın doğrulama kapasitesinin artırılması, şiddetin önüne geçmenin temel koşulları arasında yer alıyor.

Son dönemde ortaya çıkan Gen Z protestoları, gençlerin siyasi süreçlerde etkili bir aktör haline geldiğini gösterdi. Ancak geçmişte olduğu gibi, sivil toplumun, medyanın ve farklı toplumsal kesimlerin birlikte hareket etmediği bir ortamda bu seslerin etkisi sınırlı kalabilir.

Kenya bir kez daha kritik bir yol ayrımında. Seçimlerin barış içinde geçmesi hâlâ mümkün. Bunun için sandıktan önce, toplumun tüm kesimlerinin güveni ve sorumluluğu yeniden inşa etmesi gerekiyor.

Zaman daralıyor, ama umut hâlâ var.

Kaynaklar: Al-Jazeera